Kalibrasyon nedir?
Kalibrasyon; bir ölçüm cihazının gösterdiği değerin, ulusal veya uluslararası standartlara izlenebilir bir referans ile belirli koşullar altında karşılaştırılması ve aradaki farkın (sapmanın) ölçüm belirsizliğiyle birlikte belgelenmesi işlemidir.
Örneğin bir manometre 10 bar gösteriyorsa, kalibrasyon bunun gerçekte kaç bar olduğunu daha hassas bir referans ile ölçerek gösterir. Sonuç; cihazın ne kadar doğru ölçtüğünü ve hangi noktada ne kadar saptığını ortaya koyar.
Kalibrasyon, cihazın doğru ölçüp ölçmediğini gösterir. Cihazı düzeltmek (ayar) ve sonucun kabul edilebilir olup olmadığına karar vermek (doğrulama) ayrı işlemlerdir.
Kalibrasyon neden gereklidir?
Ölçüm cihazları kullanım, ortam ve zamanla kayar. Bu kayma fark edilmediğinde kararlar yanlış verilerle alınır.
Güvenilir ölçüm
Hatalı ölçen bir cihaz, uygun ürünü hatalı, hatalı ürünü uygun gösterebilir. Düzenli kalibrasyon bu riski azaltır.
Standart ve müşteri şartları
ISO 9001, IATF 16949 ve ISO/IEC 17025 gibi sistemler, ölçüm sonucunu etkileyen cihazların izlenebilir şekilde kalibre edilmesini genellikle şart koşar.
Maliyet ve fire kontrolü
Sapma erken fark edilirse hurda, yeniden işleme, iade ve geri çağırma maliyetleri azalır.
Güvenlik
Basınç, tork ve kuvvet gibi büyüklüklerde yanlış ölçüm, ekipman ve çalışan güvenliğini doğrudan etkileyebilir.
Kalibrasyon nasıl yapılır?
- Adım1
Cihaz kabulü ve ön kontrol
Cihaz tanımlanır, görsel ve işlevsel olarak kontrol edilir, uygun kalibrasyon yöntemi belirlenir.
- Adım2
Ortam koşulları
Ölçümler, sıcaklık ve nem gibi koşulların izlendiği bir ortamda, laboratuvarda ya da yerinde yapılır.
- Adım3
Referansla karşılaştırma
Cihazın gösterdiği değerler, izlenebilir referans standartlarla ölçüm aralığındaki belirli noktalarda karşılaştırılır.
- Adım4
Belirsizlik hesabı
Sapmalar ve ölçüm belirsizliği, standardın belirlediği yöntemlerle hesaplanır.
- Adım5
Sertifika
Sonuçlar kalibrasyon sertifikasında raporlanır.
Kalibrasyon sertifikasında neler bulunur?
TS EN ISO/IEC 17025 standardına uygun bir kalibrasyon sertifikasında genel olarak şunlar yer alır:
- Cihazın tanımlayıcı bilgileri (marka, model, seri numarası)
- Kalibrasyonun yapıldığı tarih ve yer
- Kullanılan referans standartlar ve izlenebilirlik zinciri
- Ölçüm sonuçları ve genişletilmiş ölçüm belirsizliği
- Kalibrasyon sırasındaki çevre koşulları
- Akreditasyon işareti ve sertifika numarası
Sertifika; kalite denetimlerinde, müşteri ve resmi kurum taleplerinde cihazınızın izlenebilir şekilde kalibre edildiğinin kanıtıdır.
Akredite kalibrasyon ne demek?
Akreditasyon, bir laboratuvarın teknik yetkinliğinin bağımsız bir kuruluş tarafından TS EN ISO/IEC 17025 standardına göre değerlendirilip onaylanmasıdır. Türkiye'de bu kuruluş TÜRKAK'tır (Türk Akreditasyon Kurumu).
Sistem Kalibrasyon, AB-0130-K akreditasyon numarasıyla TÜRKAK tarafından akredite bir kalibrasyon laboratuvarıdır. TÜRKAK akreditasyonu kapsamında düzenlenen sertifikalar, ILAC MRA (Uluslararası Laboratuvar Akreditasyon İşbirliği Karşılıklı Tanıma Anlaşması) kapsamında diğer ülkelerin akreditasyon kuruluşlarınca da tanınır.
Müşterileriniz ve denetçileriniz çoğu zaman akredite bir laboratuvardan alınmış sertifika ister. Akredite olmayan bir kalibrasyonda laboratuvarın yetkinliği bağımsız olarak belgelenmemiştir.
Belgelerimizi inceleyin →Kalibrasyon ne sıklıkla yapılmalı?
Herkes için geçerli tek bir süre yoktur. Kalibrasyon periyodu risk esaslı olarak, şu etkenler birlikte değerlendirilerek belirlenir:
- Cihaz üreticisinin önerileri
- Kullanım sıklığı ve çalışma ortamı
- Önceki kalibrasyon sonuçlarındaki sapma eğilimi
- Ölçümün ürün veya süreç için kritiklik düzeyi
- Kalite yönetim sistemi, mevzuat ve müşteri şartları
Uygulamada yaygın başlangıç noktası 12 aydır. Yoğun kullanılan veya kritik cihazlarda daha kısa, sonuçları kararlı seyreden cihazlarda ise daha uzun bir süre belirlenebilir.
Kalibrasyon, ayar ve doğrulama arasındaki fark
Kalibrasyon
Cihazın gösterdiği değer ile referans arasındaki farkı ölçüm belirsizliğiyle birlikte ortaya koyar. Cihaza kabul ya da red kararı vermez.
Ayar
Cihazın göstergesini referansa yaklaştırmak için yapılan müdahaledir. Ayardan sonra kalibrasyon tekrarlanır.
Doğrulama
Kalibrasyon sonuçlarının önceden tanımlı bir kabul kriterine (tolerans) uyup uymadığının değerlendirilmesidir.
Hangi cihazlar kalibre edilir?
Ölçüm yapan her cihaz kalibrasyon kapsamına girebilir. Sistem Kalibrasyon, TÜRKAK akreditasyonu kapsamında 12 ölçüm alanında hizmet verir. Cihazınızın alanını seçerek kapsamı inceleyebilirsiniz:
Sık sorulanlar
Kalibrasyon nedir?
Kalibrasyon, bir ölçüm cihazının gösterdiği değerin izlenebilir bir referans ile karşılaştırılması ve sapmanın ölçüm belirsizliğiyle birlikte belgelenmesidir.
Kalibrasyon neden yapılır?
Cihazın doğru ölçtüğünden emin olmak, kalite sistemi ve müşteri şartlarını karşılamak, hatalı ölçümden doğacak maliyet ve güvenlik risklerini azaltmak için yapılır.
Kalibrasyon ne sıklıkla yapılmalı?
Tek bir süre yoktur; üretici önerisi, kullanım sıklığı, önceki sonuçlar ve ölçümün kritikliğine göre belirlenir. Yaygın başlangıç noktası 12 aydır.
Kalibrasyon ile ayar aynı şey mi?
Hayır. Kalibrasyon cihazın ne kadar saptığını ortaya koyar, ayar ise cihazı referansa yaklaştırmak için yapılan müdahaledir. Ayardan sonra kalibrasyon tekrarlanır.
Akredite kalibrasyon ne demek?
Kalibrasyonu yapan laboratuvarın yetkinliğinin TÜRKAK gibi bağımsız bir kuruluşça TS EN ISO/IEC 17025'e göre onaylanmış olması demektir.
Cihazlarınızın kalibrasyonunu birlikte planlayalım
Bursa Nilüfer'deki TÜRKAK akredite laboratuvarımızda veya işletmenizde yerinde kalibrasyon için bize ulaşın.


English